Okul Ders Programında Çakışma Yönetimi: Sınıf, Öğretmen ve Mekan Çakışmaları Nasıl Önlenir?

Bir okul yöneticisi olarak, ders programı hazırlama sürecinin ne kadar karmaşık bir denge oyunu olduğunu çok iyi bilirsiniz. Yüzlerce öğrenci, onlarca öğretmen, sınırlı sayıda derslik ve spor salonu, farklı ders yükleri, zorunlu müfredat saatleri... Tüm bu değişkenleri tek bir tutarlı programa sığdırmaya çalıştığınızda, kaçınılmaz bir gerçekle yüzleşirsiniz: program çakışmaları.

Ders programında çakışma yönetimi, birçok okulda hâlâ sezgisel kararlar ve el yordamıyla yürütülen, ancak yanlış yönetildiğinde tüm öğretim yılını olumsuz etkileyen kritik bir süreçtir. Aynı saatte iki sınıfa aynı öğretmeni atamak, aynı dersliği iki farklı gruba tahsis etmek ya da bir öğretmenin haftalık ders yükünü farkında olmadan yasal sınırların üstüne çıkarmak; bu hatalar yalnızca idari bir baş ağrısı değil, eğitim kalitesini doğrudan zedeleyen ciddi aksaklıklardır.

Bu makalede, okullarda en sık karşılaşılan program çakışma türlerini, bu çakışmaların nasıl oluştuğunu ve her bir çakışma türünü sistematik biçimde önlemenin pratik yollarını ele alacağız. Hem geleneksel planlama yaklaşımlarında yapılan yaygın hataları hem de modern program yönetiminde benimsenmesi gereken en iyi uygulamaları inceleyeceğiz.

Ders Programında Çakışma Nedir ve Neden Bu Kadar Sık Yaşanır?

Program çakışması, en basit tanımıyla aynı anda birden fazla ihtiyacın aynı kaynağa (öğretmen, derslik veya ekipman) atanması durumudur. Kulağa basit bir veri hatası gibi gelse de bu hata zinciri çoğunlukla çok daha karmaşık bir organizasyonel sorunun belirtisidir.

Çakışmaların bu denli yaygın olmasının ardında birkaç temel neden yatmaktadır:

Planlama sürecinin parçalı yürütülmesi: Şube rehber öğretmenleri, bölüm başkanları ve idare birbirinden bağımsız kararlar alıp daha sonra bunları birleştirmeye çalıştığında uyumsuzluklar kaçınılmaz hale gelir.
Statik ve güncellenmez tablolar: Excel tabanlı ya da kâğıt üzerinde hazırlanan programlar, bir değişiklik yapıldığında domino etkisiyle oluşan yeni çakışmaları otomatik olarak tespit edemez.
Geç bildirilen kısıtlamalar: Bir öğretmenin belirli gün veya saatlerde müsait olmadığı bilgisi planlama tamamlandıktan sonra iletildiğinde, tüm programın yeniden düzenlenmesi gerekir.
Mekan kapasitesinin göz ardı edilmesi: Özellikle laboratuvar, spor salonu ve konferans salonları gibi paylaşımlı mekanların takvimi ayrı tutulduğunda çakışmalar sistematik hale gelir.

En Yaygın Üç Çakışma Türü

Okul ders programlarında karşılaşılan çakışmaları üç ana başlıkta incelemek, hem sorunun boyutunu anlamayı hem de çözüm stratejilerini doğru konumlandırmayı kolaylaştırır.

1. Öğretmen Çakışması

En sık karşılaşılan ve aynı zamanda en hızlı fark edilen çakışma türüdür. Bir öğretmen, aynı ders saatinde birden fazla sınıfa atandığında ortaya çıkar. Görünürde kolayca fark edilebilir gibi görünse de büyük okullarda onlarca öğretmen ve yüzlerce ders saatinin söz konusu olduğu bir programda, manuel kontrol sürecinde bu hatalar gözden kaçabilir.

Öğretmen çakışmasının özellikle riskli olduğu durumlar şunlardır:

Birden fazla şubeye ders veren branş öğretmenleri (beden eğitimi, müzik, görsel sanatlar)
Seçmeli dersleri yürüten ve farklı sınıf düzeylerine giren öğretmenler
Yedek veya dönemlik görevlendirmelerle takvimde anlık değişiklik yapılan öğretmenler

2. Derslik ve Mekan Çakışması

Özellikle özel donanım gerektiren mekanlarda (fen laboratuvarı, bilgisayar sınıfı, spor salonu, kütüphane) bu tür çakışmalar oldukça yaygındır. Aynı dersliğe aynı saatte iki farklı grup atandığında, yönetici bunu genellikle o saatte dersliğin önünde bekleyen öğrencilerden öğrenir; yani sorun, patlayacak kadar büyüdükten sonra fark edilir.

Mekan çakışmalarını özellikle zorlaştıran etkenler arasında şunlar sayılabilir:

Kapasitesi sınırlı olan özel mekânların (spor salonu, konferans odası) birden fazla ders için ortak kullanım ihtiyacı
Geçici sınıf değişikliklerinin merkezi programa yansıtılmaması
Bölümlerin kendi içinde yaptığı rezervasyonların genel program yönetimiyle entegre edilmemesi

3. Öğrenci Grubu Çakışması

Bu çakışma türü, özellikle seçmeli ders sisteminin uygulandığı okullarda kritik bir sorun olarak karşımıza çıkar. Bir öğrencinin ya da öğrenci grubunun aynı saatte birden fazla derse kayıtlı olması ya da zorunlu ve seçmeli derslerin birbirine denk gelen saatlerle planlanması bu kategoriye girer.

Öğrenci grubu çakışmaları, özellikle şu durumlarda tırmanır:

Farklı şubelerden karma oluşturulan seçmeli ders grupları
Destek eğitimi veya bireysel gelişim programlarına alınan öğrencilerin takvimlerinin ana programla örtüşmesi
Sınav, etkinlik veya okul dışı etkinliklerle ders saatlerinin çakışması

Çakışmaların Eğitime Maliyeti: Göz Ardı Edilen Sonuçlar

Program çakışmaları yalnızca idari bir zahmetten ibaret değildir. Yönetilemeyen çakışmalar, okul genelinde ciddi operasyonel ve pedagojik hasarlara yol açar.

İdari açıdan bakıldığında, bir çakışmanın fark edilip çözüme kavuşturulması için harcanan zaman ve enerji oldukça yüksektir. Yöneticiler, öğretim yılı boyunca tekrarlayan program krizleriyle baş etmek zorunda kalır. Bu durum hem idarecilerin hem de öğretmenlerin esas işlerine odaklanma kapasitesini ciddi biçimde düşürür.

Pedagojik açıdan ise en doğrudan sonuç, öğrencilerin ders kaybı yaşamasıdır. Sınıf kapısında bekleyen ya da öğretmensiz kalan bir grup, o ders saatini büyük ölçüde verimsiz geçirir. Tekrarlanan çakışmalar, müfredat bütünlüğünü bozar ve yıl sonu hedeflerine ulaşmayı güçleştirir.

Öğretmen motivasyonu açısından değerlendirildiğinde, sürekli değişen programlar ve anlık görevlendirmeler öğretmenlerin iş yüküne belirsizlik katar. Özellikle önceden bilgi verilmeksizin yapılan sınıf veya saat değişiklikleri, kurumsal güveni aşındırır.

Çakışmaları Önlemenin Sistematik Yolu: Planlama Öncesi Temel Hazırlık

Çakışma yönetimi, program tamamlandıktan sonra başlayan bir süreç değil; planlamanın en başında devreye girmesi gereken bir önleme disiplinidir. Bu disiplini kurabilmek için planlama öncesi yapılması gereken hazırlıkların doğru sıralanması kritik önem taşır.

Kısıt Envanteri Oluşturun

Ders programı oluşturulmadan önce tüm kısıtların sistematik biçimde toplanması gerekir. Kısıt envanteri şu verileri içermelidir:

Her öğretmenin müsait olduğu ve olmadığı gün/saat bilgisi
Branş bazında haftalık zorunlu ders saati minimumları ve azami ders yük sınırları
Paylaşımlı mekânların rezervasyon öncelikleri ve sıklıkları
Öğrenci gruplarının bölünme/birleşme kuralları
Yönetim, rehberlik ve diğer idari görevlerin takvim üzerindeki etkileri

Bu veriler, program oluşturma sürecine başlamadan önce tamamlanmalı ve merkezi bir noktada toplanmalıdır. Verilerin eksik ya da gecikmeli iletilmesi, tüm planlama döngüsünü aksatır.

Öncelik Sıralaması Belirleyin

Her kısıt eşit ağırlıkta değildir. Bazı kısıtlar mutlak (bir öğretmenin fiziksel olarak iki yerde birden bulunamayacağı gibi), bazıları ise tercih niteliğindedir (bir öğretmenin belirli saatleri tercih etmesi). Bu iki kategoriyi birbirinden net biçimde ayırt etmek, planlama sürecinde doğru tavizler verebilmek için zorunludur.

Öncelik sıralamasını şöyle yapılandırabilirsiniz:

Mutlak kısıtlar: Hiçbir koşulda ihlal edilemez (yasal ders yük sınırları, öğretmen müsaitlik saatleri, mekan kapasitesi)
Yapısal kısıtlar: Pedagojik nedenlerle güçlü biçimde tercih edilen ama istisnai durumlarda esnetilebilen sınırlar (belirli derslerin sabah saatlerine alınması, belirli grupların ardışık ders yapmaması)
Tercih kısıtları: Öğretmen ve bölüm tercihlerine dayanan, müzakereye açık esneklikler

Çakışma Tespitinde Kullanılan Pratik Yöntemler

Kısıt envanteri hazırlandıktan sonra sıra, potansiyel çakışmaları tespit etmeye gelir. Geleneksel planlama süreçlerinde bu adım çoğunlukla atlanır ya da programın tamamlanmasının ardından şikâyetler yoluyla keşfedilir. Oysa çakışma tespiti, planlama sürecinin ayrılmaz bir parçası olmalıdır.

Renk Kodlamalı Takvim Matrisi

Excel veya benzeri bir araç kullanıyorsanız, her öğretmen ve her mekan için ayrı renk atayarak gün/saat matrislerini görsel olarak çakıştırın. Aynı hücrede iki farklı renk göründüğünde çakışma mevcuttur. Bu yöntem zahmetli olmakla birlikte, küçük ve orta ölçekli okullarda temel bir görsel denetim aracı işlevi görebilir.

Kaynak Bazlı Çapraz Kontrol

Program tamamlandıktan sonra her kaynak (öğretmen, derslik, öğrenci grubu) için bağımsız bir görüntü oluşturun. Her öğretmenin haftalık programına bakarak aynı saatte birden fazla ders var mı denetleyin. Bu çapraz kontrol, farklı koordinatörler tarafından hazırlanan bölümlerin birleştirilmesinin ardından mutlaka yapılmalıdır.

Değişiklik Simülasyonu

Programa bir değişiklik yapmadan önce o değişikliğin domino etkisini simüle edin. Örneğin bir öğretmeni farklı bir saate taşımak istiyorsanız, o öğretmenin bağlı olduğu tüm sınıfların ve mekânların o saatteki durumunu önceden kontrol edin. Değişiklikleri anında uygulamak yerine önce kâğıt üzerinde ya da dijital ortamda test etmek, ikincil çakışmaları büyümeden önce önler.

Öğretmen İş Yükü Dengesi: Çakışmanın Görünmez Boyutu

Program çakışması yalnızca teknik bir çifte-atama sorunu değildir. Öğretmenler arasındaki iş yükü dengesizliği de bir tür çakışmadır; bu sefer kaynaklar arasında değil, adalet ve sürdürülebilirlik açısından bir çakışmadır.

Özellikle büyük okullarda şu durumlar sıklıkla yaşanır:

Bazı öğretmenler haftanın her gününe dağılmış çok sayıda sınıfa girerken, diğerleri belirli günlerde yoğunlaşan bir programa sahiptir.
Serbest ders saatleri (boş saatler) bazı öğretmenlerde dengesiz biçimde dağılmış, ardışık olmayan ders saatleri arasında uzun bekleyişlere neden olur.
Nöbet, toplantı ve rehberlik saatleri programa yansıtılmadan ders saatleriyle çakışır.

Bu nedenle ders programı planlaması yaparken yalnızca "Bu öğretmen bu saatte boş mu?" sorusunu değil, "Bu öğretmenin haftalık yükü dengeli mi?" sorusunu da sormak gerekir.

İş yükü dengesini ölçmek için şu göstergeler kullanılabilir:

Gösterge	Kontrol Edilen Durum	İdeal Hedef
Günlük azami ders saati	Öğretmen başına günde kaç saat ders veriliyor?	Yasal sınırlar dahilinde, 6 saati geçmemesi önerilir
Boş saat dağılımı	Boş saatler ardışık mı, dağınık mı?	Mümkün olduğunca blok boş saat veya öğün başı/sonu
Gün bazında yük eşitliği	Haftalık yük belirli günlerde mi yoğunlaşıyor?	Günlük ders saatinin haftaya dengeli yayılması
Sınıf türü çeşitliliği	Öğretmen hem üst hem alt sınıflara giriyor mu?	Bağlama ve müfredatın gerektirdiği ölçüde çeşitlilik

Smartble okul ders programı yönetim yazılımı, öğretmen iş yükü dağılımını otomatik olarak analiz ederek günlük ve haftalık yük dengesizliklerini görsel raporlar halinde sunabilir. Bu sayede yöneticiler, iş yükü dengesizliğini program oluşturma aşamasında fark edip düzeltebilir; yıl ortasında şikâyetler yükseldikten sonra değil.

Mekan Yönetimi: Çakışmaların En Gözden Kaçan Boyutu

Okul programı planlamasında mekan yönetimi, öğretmen atamalarının gölgesinde kalan ama pratikte en fazla aksaklığa neden olan bileşenlerden biridir. Bir öğretmenin hangi saatte nerede olduğu sistematik biçimde planlanırken, hangi dersliğin o saatte kime ait olduğu çoğu zaman aynı titizlikle ele alınmaz.

Paylaşımlı Mekânlar İçin Rezervasyon Sistemi Kurun

Spor salonu, fen laboratuvarı, bilgisayar sınıfı ve kütüphane gibi paylaşımlı mekânlar için merkezi bir rezervasyon sistemi kurulması şarttır. Bu sistem şu özelliklere sahip olmalıdır:

Her mekanın kapasitesi ve teknik özellikleri kayıtlı olmalıdır.
Mekan rezervasyonları, genel ders programıyla eş zamanlı ve entegre yürütülmelidir.
Bölüm koordinatörlerinin doğrudan rezervasyon yaparken çakışma uyarısı alabilmesi sağlanmalıdır.
Onaysız rezervasyon değişikliklerine karşı basit bir onay mekanizması devrede olmalıdır.

Derslik Kapasitesi ve Öğrenci Grubu Büyüklüğünü Eşleştirin

Bir dersliğe atanan öğrenci grubunun büyüklüğü, o dersliğin kapasitesiyle uyumlu olmalıdır. Özellikle birleştirilmiş gruplarda ya da seçmeli derslerde bu eşleştirme gözden kaçabilir. Programı oluştururken her derslik için hem zaman hem de kapasite kısıtlarını aynı anda değerlendirin.

Seçmeli Ders Yönetiminde Çakışma Riski

Seçmeli ders sistemi, öğrenciye bireysel tercih hakkı tanıması bakımından pedagojik açıdan değerli olmakla birlikte, program planlaması açısından en karmaşık yapılardan birini oluşturur. Farklı şubelerden gelen öğrencilerin karma gruplar halinde alındığı seçmeli derslerde, her öğrencinin ana programıyla çakışma yaşanmaması büyük bir dikkat gerektirir.

Seçmeli ders planlamasında dikkat edilmesi gereken temel noktalar şunlardır:

Seçmeli dersleri, zorunlu derslerin saatleri kesinleştikten sonra planlayın. Ters sırayla ilerlenmesi, zorunlu dersler üzerinde baskı yaratır.
Seçmeli ders gruplarını oluştururken öğrencilerin şube programlarını karşılaştırın. Aynı anda farklı şubelerde zorunlu ders olan saatler seçmeli ders için kullanılamaz.
Seçmeli ders öğretmenlerinin ana program yükünü gözden geçirin. Seçmeli ders eklemesi, o öğretmenin haftalık toplam yükünü yasal sınırların üstüne çıkarmamalıdır.
Seçmeli ders gruplarının mekan ihtiyacını önceden belirleyin. Bazı seçmeli dersler (atölye, spor, müzik) özel mekan gerektirdiğinden, bu mekânların o saatte boş olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Program Değişikliklerinde Çakışma Yönetimi

Ders programı yalnızca yıl başında hazırlanan ve değişmez kalan bir belge değildir. Öğretmen görevlendirmeleri, sınıf birleştirmeleri, geçici mekan değişiklikleri ve dönemlik ders ekleme/çıkarmaları gibi nedenlerle program yıl içinde sık sık güncellenir. İşte bu güncelleme süreçleri, çakışmaların en sık ortaya çıktığı anlardır.

Program değişikliklerini güvenli biçimde yönetmek için şu adımları izleyebilirsiniz:

Değişiklik taleplerini yazılı ve merkezi olarak alın. Sözlü ya da e-posta yoluyla parça parça iletilen değişiklik talepleri gözden kaçmaya mahkûmdur.
Her değişiklik öncesinde etki analizi yapın. "Bu değişiklik hangi diğer öğretmenleri, sınıfları ve mekânları etkiler?" sorusuna yanıt arayın.
Değişiklikleri programa uyguladıktan sonra tüm etkilenen taraflara bildirim yapın. Öğretmen, sınıf ve mekan bazında anlık bildirim, koordinasyon hatalarını önemli ölçüde azaltır.
Değişiklik geçmişini kayıt altında tutun. Kimin, ne zaman, hangi değişikliği yaptığı izlenebilir olmalıdır. Bu kayıtlar hem şeffaflık sağlar hem de sorunlar yaşandığında geriye dönük analiz imkânı tanır.

Modern okul programı yönetiminde bu süreçleri manuel olarak takip etmek giderek zorlaşmaktadır. Smartble okul ders programı yönetim yazılımı, yapılan her değişikliğin anlık olarak çakışma kontrolünden geçmesini ve etkilenen tüm taraflara otomatik bildirim gönderilmesini sağlayarak bu süreci büyük ölçüde güvence altına alır.

Çakışma Yönetiminde Sık Yapılan Hatalar

Deneyimli okul yöneticileri bile program planlamasında belirli hataları tekrarlar. Bu hataların farkında olmak, aynı tuzaklara düşmekten kaçınmanın ilk adımıdır.

Hata 1: Programı Tek Seferde, Merkezden Kurmak

Tüm planlamanın tek bir kişi ya da küçük bir ekip tarafından yapılması, bilgi eksikliklerine ve kör noktalara yol açar. Bölüm koordinatörlerinin, branş temsilcilerinin ve hatta kıdemli öğretmenlerin planlama sürecine dahil edilmesi, kısıtların daha doğru tespit edilmesini sağlar.

Hata 2: Programı Yalnızca Başta Kontrol Etmek

Çakışma kontrolü yıl başında yapılan tek seferlik bir denetim değildir. Program güncellendikçe, öğretmen veya mekan değişikliği oldukça her seferinde çakışma kontrolü tekrarlanmalıdır.

Hata 3: Kâğıt ya da Statik Elektronik Tabloya Bağlı Kalmak

Karmaşık bir okul programını statik bir elektronik tabloda yönetmek; özellikle çok şubeli, çok katlı ve çok mekanli okullarda kritik hataları görünmez kılar. Statik tablolar otomatik çakışma uyarısı üretemez, değişiklik geçmişi tutamaz ve anlık bildirim yapamaz.

Hata 4: Kısıtları Sözlü Olarak Almak

Bir öğretmenin Cuma öğleden sonra müsait olmadığını sözlü olarak söylemesi, bu bilginin programa yansıyacağı anlamına gelmez. Tüm kısıtların yazılı ve kayıtlı bir süreçle toplanması zorunludur.

Hata 5: Mekan Planlamasını Öğretmen Planlamasından Bağımsız Yürütmek

Öğretmen atamaları ve mekan tahsisi aynı anda ve entegre biçimde planlanmalıdır. İkisini ayrı süreçler olarak yürütmek, sonradan birleştirildiğinde ciddi çakışmalara zemin hazırlar.

Çakışmasız Bir Program İçin Kontrol Listesi

Aşağıdaki kontrol listesi, ders programı oluşturma ya da güncelleme sürecinde sistematik bir rehber olarak kullanılabilir:

☐ Tüm öğretmenlerin müsaitlik kısıtları yazılı olarak toplanmıştır.
☐ Haftalık azami ders yük sınırları branş bazında belirlenmiştir.
☐ Paylaşımlı mekânların rezervasyon takvimi oluşturulmuştur.
☐ Seçmeli ders grupları, zorunlu ders programı kesinleştikten sonra planlanmıştır.
☐ Her öğretmen için günlük ve haftalık yük dengesi kontrol edilmiştir.
☐ Öğrenci grup büyüklükleri ile derslik kapasiteleri eşleştirilmiştir.
☐ Yapılan her değişiklik için etki analizi yapılmıştır.
☐ Program tamamlandıktan sonra her kaynak (öğretmen, mekan, öğrenci grubu) için çapraz kontrol yapılmıştır.
☐ Değişiklik süreci için merkezi bir bildirim mekanizması kurulmuştur.
☐ Program değişikliklerinin geçmişi kayıt altına alınmaktadır.

Teknolojinin Çakışma Yönetimine Katkısı

Program çakışmalarının büyük çoğunluğu, aslında önlenebilir niteliktedir. Ancak önleyebilmek için insan dikkatinin yetersiz kalabileceği noktaları sistematik araçlarla desteklemek gerekir. Bu noktada dijital program yönetim araçları devreye girer.

İyi bir dijital program yönetim aracı şu işlevleri yerine getirebilmelidir:

Yeni bir atama yapıldığında anlık çakışma tespiti
Öğretmen, mekan ve öğrenci grubu bazında çakışma uyarıları
Değişiklik öncesinde etki simülasyonu
İş yükü dağılımının görsel analizi
Tüm paydaşlara otomatik bildirim gönderimi
Değişiklik geçmişinin izlenebilirliği

Bu işlevlerin tamamını manuel süreçlerle karşılamaya çalışmak, hem zaman hem de hata riski açısından okul yöneticilerine orantısız bir yük bindirmektedir. Yapay zeka destekli Smartble okul ders programı yönetim yazılımı, okulların program çakışmalarını planlama aşamasında tespit edip çözmesine ve tüm program yönetimini tek bir platformdan koordineli biçimde yürütmesine olanak tanır.

Sık Sorulan Sorular

Ders programında çakışma nasıl tanımlanır?

Ders programında çakışma, aynı anda aynı kaynağa (öğretmen, derslik veya öğrenci grubu) birden fazla atama yapılması durumudur. Teknik olarak bir planlama hatasıdır ve programın uygulanabilirliğini doğrudan etkiler.

En sık hangi çakışma türleri yaşanır?

Okullarda en yaygın olarak öğretmen çakışması (aynı öğretmenin aynı anda iki sınıfa atanması), derslik çakışması (aynı mekanın aynı anda iki gruba tahsis edilmesi) ve öğrenci grubu çakışması (özellikle seçmeli derslerde aynı öğrencinin çift programa alınması) yaşanmaktadır.

Program çakışmalarını önlemek için en kritik adım nedir?

Planlama başlamadan önce kapsamlı bir kısıt envanteri oluşturmak en kritik adımdır. Tüm öğretmen müsaitlik bilgileri, mekan rezervasyonları ve yasal ders yük sınırları planlama başlamadan önce yazılı olarak toplanmalıdır.

Program değişiklikleri sırasında çakışmalar neden artar?

Program değişiklikleri sırasında çakışmalar artar çünkü bir kaynak ya da saatteki değişiklik domino etkisiyle diğer atamaları etkiler. Bu etki alanı önceden hesaplanmadığında, değişiklik yeni çakışmalar doğurur.

Seçmeli ders planlamasında çakışmayı önlemek için ne yapılmalıdır?

Seçmeli dersler, zorunlu ders programı kesinleştikten sonra planlanmalıdır. Her öğrencinin zorunlu ders saatleriyle seçmeli ders zamanları çakışmamalı; seçmeli ders öğretmeninin toplam yükü ve mekan ihtiyacı da ayrıca kontrol edilmelidir.

Küçük bir okulda da çakışma yönetimine bu kadar dikkat etmek gerekir mi?

Evet. Öğretmen ve sınıf sayısının az olması çakışma riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Aksine, az sayıda öğretmenin farklı branşlarda ders vermesi durumunda çakışma riski kişi başına orantılı olarak artabilir. Üstelik küçük okullarda her öğretmenin yerine başkasını koymak daha güçtür; dolayısıyla çakışmalar daha ağır sonuçlar doğurabilir.